Ο σχολικός εκφοβισμός (αγγλικά: school bullying‎) είναι ένα φαινόμενο νεανικής παραβατικότητας, ένα είδος bullying, που εμφανίζεται σε πολλές χώρες του κόσμου. Ο σχολικός εκφοβισμός αναφέρεται στη χρήση βίας μεταξύ μαθητών ή συνομηλίκων παιδιών, με στόχο να προκληθεί φόβος, πόνος ή αναστάτωση.

Οι  μορφές του σχολικού εκφοβισμού είναι:

α) Η σωματική μορφή του σχολικού εκφοβισμού.

Η σωματική βία στον σχολικό εκφοβισμό εκδηλώνεται με φυσικό τραυματισμό ή ακόμα και με την απειλή τραυματισμού, μέσα από σπρωξίματα, χτυπήματα, σκουντήματα, αγκωνιές, γροθιές και κλοτσιές, τρικλοποδιές, χτυπήματα με αντικείμενα, τσιμπήματα και δαγκωνιές, φτυσίματα, μαλλιοτραβήγματα, καταστροφή προσωπικών ειδών του θύματος.

β) Η λεκτική μορφή του σχολικού εκφοβισμού.

Η λεκτική βία στον σχολικό εκφοβισμό εκδηλώνεται με την συστηματική χρήση υβριστικών εκφράσεων και φραστικών επιθέσεων, με προσβολές αλλά και απειλές, με ειρωνεία, με πειράγματα και ταπεινωτικούς χαρακτηρισμούς, χρήση παρατσουκλιών, με κοροϊδία ή «καζούρα», καθώς επίσης με εκβιασμό για απόσπαση προσωπικών ειδών του θύματος.

γ) Η συναισθηματική μορφή του σχολικού εκφοβισμού.

Η συναισθηματική βία εκδηλώνεται με ταπεινωτικούς χαρακτηρισμούς, βίαιες απειλές, απειλές εγκατάλειψης, κατηγορίες, τιμωρίες.

δ) Ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός μέσω της χρήσης ηλεκτρονικού υπολογιστή ή κινητού τηλεφώνου.

Ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός μέσω της χρήσης ηλεκτρονικού υπολογιστή ή κινητού τηλεφώνου εκδηλώνεται με την αποστολή υλικού με υβριστικό ή και απειλητικό ακόμα περιεχόμενο, με μηνύματα ή και βίντεο στο κινητό, με e-mails, στο facebook, σε chat rooms,  με χρήση ή και παραποίηση των προσωπικών δεδομένων του θύματος, δημιουργία ιστοσελίδων με παραποιημένα και ψεύτικα χαρακτηριστικά, παραποιημένες φωτογραφίες, βίντεο, αλλά  και με αποκλεισμό του θύματος  από διαδικτυακές ομάδες.

Το σχολικό bullying αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα. Πολυπληθή τα κρούσματα του, σε παγκόσμιο επίπεδο. Και τα θύματά του είναι ακόμα και μικρά παιδιά. Στην Ελλάδα, όπως έχουν διαπιστώσει γονείς και παιδιά, τα περιστατικά bullying, έχουν αυξηθεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με την πανευρωπαϊκή μελέτη που εκπόνησε το Χαμόγελο του Παιδιού, η Ελλάδα κατέχει την τέταρτη θέση ανάμεσα σε σαράντα ένα κράτη, με ένα στα τρία Ελληνόπουλα να έχει πέσει θύμα bullying. Σε μια άλλη μελέτη, που διεξήχθη από την Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας Παιδιού και Εφήβου σε σχολεία της Αττικής, φανερώνει πως το 16% των μαθητών Δημοτικού έχει πέσει θύμα εκφοβισμού κι όλα αυτά σε μια εποχή που οι δομές ψυχικής υγείας έχουν ισοπεδωθεί εξαιτίας της ελλιπούς χρηματοδότησης και της οικονομικής κρίσης.

Ας δούμε  ποια είναι τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας των θυτών, των θυμάτων και των παρατηρητών του εκφοβισμού.

Οι θύτες είναι συνήθως παιδιά που έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, είναι επιθετικά και επιρρεπή σε παραβίαση κανόνων και αντικοινωνικές συμπεριφορές. Υπάρχουν όμως και παιδιά – εκφοβιστές που αποσκοπούν στην υπερίσχυση τους έναντι των πιο αδυνάμων και οι ίδιοι συχνά έχουν υποστεί bullying ή κακοποίηση σε κάποια στιγμή  στη ζωή τους.

Τα θύματα, από την άλλη πλευρά, παρουσιάζουν παθητικότητα, ηρεμία, ντροπή, ευαισθησία, χαμηλή αυτό-εκτίμηση, ανασφάλεια, απόσυρση από τις καθημερινές υποχρεώσεις και ασχολίες, αλλά και ενοχή γιατί θεωρούν πως ευθύνονται για ό,τι τους συμβαίνει.

Οι παρατηρητές (by standers) αποτελούν ένα ακόμα ρόλο που μπορεί να αναλάβουν κάποιοι μαθητές μέσα στο σχολικό περιβάλλον σε περιπτώσεις εκδήλωσης φαινομένων εκφοβισμού. Είναι οι μαθητές που επίσης επηρεάζονται από τον εκφοβισμό. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με έρευνα  παρατηρητές είναι παρόντες στο 85% των περιπτώσεων όπου ο εκφοβισμός λαμβάνει χώρα. Τα συναισθήματα που πολύ συχνά βιώνουν αυτοί, αφορούν το φόβο τους μήπως πληγωθούν και οι ίδιοι, μήπως γίνουν και οι ίδιοι οι επόμενοι στόχοι του θύτη και μήπως κάνουν κάτι που θα χειροτερέψει την κατάσταση. Ως αποτέλεσμα, συνήθως παραμένουν απλοί παρατηρητές παρακολουθώντας τις πράξεις του εκφοβισμού, ενώ σπάνια συμμετέχουν ή παρεμβαίνουν ενεργά βοηθώντας τα θύματα. Δυστυχώς, μελετώντας διάφορα περιστατικά bullying διαπιστώθηκε ότι όσοι περισσότεροι παρατηρητές είναι παρόντες στις εκφοβιστικές πράξεις τόσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια αυτών. Ωστόσο, όταν οι μαθητές που παρακολουθούσαν εξέφρασαν την αποδοκιμασία τους για τα εκφοβιστικά συμβάντα, οι πιθανότητες αυτά να σταματήσουν, ξεπέρασαν το 50%. Άρα ο ρόλος των παρατηρητών είναι πολύ σημαντικός γιατί μπορούν αν μιλήσουν ή αναζητήσουν βοήθεια να αποτρέψουν αρκετά περιστατικά εκφοβισμού.

Ποιες είναι όμως οι επιπτώσεις του σχολικού εκφοβισμού τόσο στους θύτες όσο και στα θύματα;

Οι θύτες διατρέχουν υψηλό κίνδυνο εμφάνισης ψυχικών διαταραχών, όπως επίσης και διάφορων διαταραχών  άγχους. Είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς σε καταχρήσεις, αλκοόλ και  διάφορα είδη ναρκωτικών ουσιών. Πολύ συχνή είναι επίσης και η εκδήλωση αντικοινωνικής συμπεριφοράς, όπως η εμπλοκή σε ξυλοδαρμούς, βανδαλισμούς καθώς και σε διαφόρων ειδών παρανομίες. Τέλος, μια από τις πιο σημαντικές επιπτώσεις του σχολικού εκφοβισμού στην ψυχική υγεία ενός πρώην θύτη είναι η εκδήλωση της βίας στο πλαίσιο των μετέπειτα διαπροσωπικών του σχέσεων (φιλικό, οικογενειακό περιβάλλον).

Τα θύματα παρουσιάζουν συχνά περιστατικά κατάθλιψης, αυτοκτονικές τάσεις, ψυχοσωματικά προβλήματα, αλλά και τακτικές κρίσεις άγχους και πανικού.

Υπάρχουν τρόποι αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού;

Η οικογένεια αποτελεί τον κύριο φορέα κοινωνικοποίησης και ανάπτυξης για το παιδί το οποίο, μεγαλώνοντας μέσα σε αυτή, αναπτύσσει κάποιες δεξιότητες, δημιουργεί και διαμορφώνει την προσωπικότητά του. Η οικογένεια, λοιπόν, έχει σαν αποστολή την ένταξη του ατόμου στο κοινωνικό σύνολο. Αν αυτό δεν επιτευχθεί το παιδί παρουσιάζει αντικοινωνική συμπεριφορά και τάσεις για επιθετικότητα.

Όσον αφορά στους παράγοντες που ενισχύουν την επιθετικότητα των νέων είναι η βία και η επιθετικότητα των γονέων προς τα παιδιά, των παιδιών προς τους γονείς, μεταξύ των συζύγων αλλά και ανάμεσα στα αδέρφια.

Όταν τα παιδιά, μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον, βιώνουν καταστάσεις συγκρούσεων και επιθετικότητας, μεταφέρουν στο σχολείο –την ευρύτερη κοινωνική τους ομάδα- την επιθετική και βίαιη συμπεριφορά και την εκδηλώνουν στους «αδύναμους» συμμαθητές τους.

Από την άλλη πλευρά, το σχολείο έχει ευθύνη να βοηθήσει όλους τους μαθητές, ώστε να έχουν ίσες ευκαιρίες στη ζωή ανεξάρτητα από εθνική, φυλετική και κοινωνική προέλευση. Να προετοιμάσει τους μαθητές ως πολίτες, που θα ανήκουν σε διάφορα κοινωνικά σύνολα όπως είναι η οικογένεια, η φυλή, το έθνος, μια θρησκευτική κοινότητα κ.α. Ο ρόλος του σχολείου ως κοινωνικοποιητικός μηχανισμός είναι να διδάσκει πρότυπα συμπεριφοράς, αξίες και κανόνες. Με τη σωστή κοινωνικοποίηση το παιδί – μαθητής, μαθαίνει να παίρνει λογική θέση και να τηρεί κριτική στάση έναντι των στερεότυπων, να αποδέχεται τη διαφορετικότητα, να αγκαλιάζει τους αδυνάμους, να στέκεται μακριά από προκαταλήψεις, να δέχεται και να κατανοεί διαφορετικές απόψεις. Τα νέα άτομα, τα οποία βρίσκονται στο στάδιο της ανάπτυξης, στο σχολείο αποκτούν μεγάλες κοινωνικές αρετές, όπως αυτοπειθαρχία και αυτοσυγκράτηση, ανεκτικότητα και ανεξικακία, όπως και εντονότερη ευαισθησία έναντι στην κοινωνική αδικία και στον ανθρώπινο πόνο.

Επίσης στην αντιμετώπιση του φαινομένου του σχολικού εκφοβισμού επιβάλλεται να υπάρχει συνεργασία καθηγητών και γονέων και όπου απαιτείται πρέπει να υπάρχει επικοινωνία και συνεργασία με ψυχολόγους. Πρέπει  όλα τα παιδιά που γίνονται μάρτυρες συμβάντων εκφοβισμού να ενθαρρύνονται να «μιλάνε» και αναζητούν βοήθεια από τους μεγαλύτερους. Δεν πρέπει, με την σιωπή και την ανεκτικότητά τους να ενισχύουν τους «νταήδες» και να βάζουν και αυτοί το λιθαράκι τους στην διόγκωση του προβλήματος του σχολικού εκφοβισμού. Πρέπει να καταπολεμηθεί η απάθεια και η αδιαφορία.

Για την καταπολέμησή του φαινομένου του σχολικού bullying μεγάλο ρόλο διαδραματίζει και η πολιτεία, η οποία οφείλει να θεσπίσει μέτρα προστασίας του σχολικού περιβάλλοντος, αλλά και να καταπολεμήσει τις βαθύτερες αιτίες του προβλήματος, αναπτύσσοντας στα πλαίσια της κοινωνίας κοινωνικές αρετές όπως ισότητα και ισονομία. Είναι αναγκαίο η πολιτεία να καταπολεμήσει την ανεργία, να ιδρύσει πολιτιστικούς και αθλητικούς χώρους, να διαθέσει  χώρους διεξόδου των νέων ανθρώπων, όπου να αξιοποιούν δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο τους.

Συμπερασματικά λοιπόν, ο σχολικός εκφοβισμός αποτελεί μία μορφή βίας που τα τελευταία χρόνια έχει αναχθεί σε ένα κοινωνικό φαινόμενο μεγίστης σημασίας, ειδικά όταν τα τελευταία χρόνια αρχίζει να εκδηλώνεται  από τα πρώτα χρόνια της σχολικής ζωής του παιδιού. Η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί συνεργασία οικογένειας – σχολείου – πολιτείας, έτσι ώστε να οικοδομηθούν ορθές διαπροσωπικές σχέσεις και να επιτευχθεί η ποιοτική αλλαγή της κοινωνίας. Όλοι ονειρευόμαστε και πρέπει να αγωνιζόμαστε για μια κοινωνία δίκαιη και ευνομούμενη, που θα προωθεί την αλληλεγγύη, τη φιλία, τη συνεργασία και τον ανθρωπισμό.

Η λαρυγγομαλάκυνση είναι η συχνότερη συγγενής πάθηση του λάρυγγα και χαρακτηρίζεται από ένα είδος θορυβώδους αναπνοής  που ονομάζεται συριγμός, κατά την εισπνοή.

Εμφανίζεται λίγες μέρες ή εβδομάδες μετά τη γέννηση. Οφείλεται σε χαλαρότητα των ιστών του λάρυγγα, με αποτέλεσμα όταν ο αέρας εισέρχεται στους πνεύμονες κατά την εισπνοή, να “παρασύρει” τους αδύνατους και χαλαρούς ιστούς προς τον αυλό του λάρυγγα και έτσι να κλείνει μερικά ή ολικά η δίοδος του αέρα. Απ΄αυτήν την σύγκλειση των τοιχωμάτων προκύπτει ένας θόρυβος, ο οποίος μπορεί να ποικίλει σε ένταση και συχνότητα. Μπορεί να είναι ένα ήπιο σφύριγμα μέχρι  ένας πιο δυνατός και επαναλαμβανόμενος  ήχος που θυμίζει «φωνή γαλοπούλας». Κατά την εκπνοή ο αέρας εξέρχεται κανονικά, χωρίς δυσκολία, απωθώντας  τον χαλαρό λάρυγγα για να περάσει μέσα από αυτόν.

Ο συριγμός γίνεται εντονότερος  όταν το παιδί κλαίει ή σιτίζεται, κατά τη διάρκεια μιας ίωσης του αναπνευστικού συστήματος  και παρατηρείται κυρίως σε κάποιες θέσεις του σώματος (πχ. όταν είναι ξαπλωμένο σε ύπτια θέση, δηλαδή “ανάσκελα”). Συνήθως ο συριγμός και η αναπνοή βελτιώνονται στην πρηνή θέση (“μπρούμυτα”) και μάλιστα όταν το σαγόνι του παιδιού είναι ανασηκωμένο.

Σε μερικά βρέφη σπάνια, αν η δυσκολία στην αναπνοή είναι έντονη μπορεί να παρατηρηθούν κυάνωση (μελάνιασμα), εισολκή των μεσοπλεύριων διαστημάτων και ακόμα σπανιότερα παραμόρφωση του θώρακα και καρδιοπάθεια. Συχνά στα παιδιά αυτά συνυπάρχει “γαστρο-οισοφαγική παλινδρόμηση”, μία πάθηση που επιτρέπει στα όξινα υγρά του στομάχου να ανεβαίνουν συχνά προς τα πάνω, ερεθίζοντας τον λάρυγγα και κάνοντας ακόμα χειρότερη την κατάσταση.

Τα συμπτώματα της λαρυγγομαλάκυνσης συνήθως επιδεινώνονται προοδευτικά κατά τους πρώτους μήνες της ζωής. Από τον 6^ο μήνα της ζωής όμως, παρατηρείται βελτίωση της κατάστασης  και τελικά υποχωρούν τελείως μέχρι το δεύτερο έτος του παιδιού. Σπάνια, μπορεί να διαρκέσουν μέχρι το 3ο και 4ο έτος. Η λαρυγγομαλάκυνση στα περισσότερα βρέφη έχει καλοήθη χαρακτήρα και πορεία και δεν επηρεάζει σημαντικά την ανάπτυξη του παιδιού.

Γενικά μέτρα που βοηθούν την μείωση του συριγμού στην λαρυγγομαλάκυνση είναι:

α) αλλαγή της στάσης του σώματος κατά τη σίτιση

β) σίτιση του βρέφους αργά και προσεκτικά

γ) προφύλαξη από ιώσεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος

δ) θεραπεία  συνυπάρχουσας γαστρο-οισοφαγικής παλινδρόμησης

Εκτός από την λαρυγγομαλάκυνση, συριγμός  μπορεί να προκληθεί και από άλλες παθήσεις, συγγενείς ή όχι, όπως  παράλυση των φωνητικών χορδών, φλεγμονές και τραυματισμοί  του λάρυγγα, καλοήθεις και κακοήθεις όγκοι κ. ά.

Γενικά ο συριγμός σαν σύμπτωμα είναι σοβαρό και δεν πρέπει να παραβλέπεται, αλλά να αξιολογείται άμεσα από παιδίατρο. Το ιστορικό και η κλινική εξέταση του βρέφους είναι συνήθως αρκετά για την διάγνωση. Αν η διάγνωση είναι επισφαλής, ο παιδίατρος μπορεί να ζητήσει εξέταση και εκτίμηση από ΩΡΛ ιατρό, ο οποίος  θα συστήσει τις απαραίτητες εξετάσεις όπως άμεση ή έμμεση λαρυγγοσκόπηση, με ή χωρίς αναισθησία. Με τη λαρυγγοσκόπηση γίνεται παρατήρηση του λάρυγγα κατά την αναπνοή, με ειδικά όργανα (ενδοσκόπια, λαρυγγοσκόπια) και αναλόγως των ευρημάτων ακολουθείται η κατάλληλη θεραπεία.

Τον Δεκέμβριο του 2019 στην περιοχή Wuhan της Κίνας εμφανίστηκε ο πρώτος ασθενής με λοίμωξη  του αναπνευστικού συστήματος από έναν καινούριο κορωνοϊό, που στην συνέχεια ονoμάστηκε Sars cov 2.  Ο ιός Sars cov 2 αποτελεί ένα νέο στέλεχος κορωνοϊού που μέχρι τότε δεν είχε απομονωθεί στον άνθρωπο και προκαλεί την νόσο covid 19. Ο νέος κορωνοϊός  ανήκει στην οικογένεια των κορονοϊών που προσβάλλουν τον άνθρωπο, κυρίως τους χειμερινούς μήνες και προκαλούν συμπτώματα από το αναπνευστικό σύστημα. Σε αντίθεση με τους άλλους κορονοϊούς ο νέος ιός είναι ισχυρά μεταδοτικός, έχει μεγάλο χρόνο επώασης και μπορεί να προκαλέσει βαριά νόσο με θανατηφόρο κατάληξη, σε άτομα που ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες, κυρίως ηλικιωμένους και άτομα με υποκείμενα νοσήματα.

Ο νέος κορονοϊός από την Κίνα επεκτάθηκε σε όλες τις χώρες του κόσμου, προσέβαλε εκατομμύρια ανθρώπους  και προκάλεσε χιλιάδες θανάτους μέχρι σήμερα. Ο ΠΟΥ χαρακτήρισε  στις 11/3/2020 την covid 19 ως πανδημία και όλα τα κράτη έλαβαν αυστηρά μέτρα περιορισμού της νόσου, με ολική κοινωνική απομόνωση και καθολικό lockdown.

Ας δούμε αναλυτικά την συμπεριφορά του νέου ιού στον παιδιατρικό πληθυσμό. Στην Κίνα μόνο το 2% των ασθενών ήταν παιδιά ηλικίας < 19 ετών, στην Ιταλία το 1,2%  και στην Αμερική μόνο το 1% των συνολικά εισαχθέντων στα νοσοκομεία αφορούσε παιδιά και εφήβους. Επίσης παγκοσμίως έχουν αναφερθεί 7 θάνατοι σε παιδιά ηλικίας κάτω των 14 ετών (μέχρι τις 7/4/20). Πραγματικά πρόκειται για ένα εξαιρετικά  μικρό ποσοστό.

Στην Ελλάδα μέχρι σήμερα μόνο 80 παιδιά ανήκουν στα επιβεβαιωμένα κρούσματα της νόσου. Εξ αυτών τα 20 νοσηλεύτηκαν και κανένας θάνατος δεν έχει καταγραφεί ως σήμερα.

Η μόλυνση με τον νέο ιό σε όλες τις ηλικίες μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα από το αναπνευστικό σύστημα, όπως:

• Καταρροή, απώλεια γεύσης και όσφρησης
• Πονόλαιμο
• Πυρετό
• Ρίγη
• Βήχα
• Δυσκολία στην αναπνοή
• Μυαλγίες
• Γαστρεντερικές διαταραχές και σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει  πνευμονία, αναπνευστική ανεπάρκεια και πολυοργανική ανεπάρκεια.

Τα παιδιά όμως νοσούν σπάνια, μπορεί να είναι τελείως ασυμπτωματικά ή να παρουσιάζουν μια ήπια κλινική εικόνα. Σπάνια μπορεί να απαιτηθεί  νοσηλεία σε νοσοκομείο και ακόμη σπανιότερα μπορεί να προκύψει αναπνευστική ανεπάρκεια , πολυοργανική ανεπάρκεια και θάνατος.

Τα παιδιά και οι έφηβοι όμως, με υποκείμενα νοσήματα , όπως παιδιά με συγγενείς καρδιοπάθειες με αιμοδυναμική επιβάρυνση, βρογχοπνευμονική δυσπλασία, κυστική ίνωση, Σ.Δ, νοσήματα του νευρομυικού συστήματος, αιματολογικά νοσήματα, νεφρική νόσο και παιδιά που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία, μεταμοσχευμένα παιδιά ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες και μπορούν να νοσήσουν σοβαρά , να χρειαστούν νοσοκομειακή περίθαλψη και  σπάνια να απειληθεί η ζωή τους.

Γιατί τελικά τα παιδιά νοσούν ηπιότερα;

Γιατί έχουν μικρότερο αριθμό κοινωνικών επαφών, μικρότερο αριθμό υποδοχέων ACE 2 που συνδέεται ο ιός στα πνευμονικά τους κύτταρα, δεν πάσχουν από νοσήματα φθοράς και λόγω των συχνών ιώσεων του αναπνευστικού συστήματος που υφίστανται και των τακτικών εμβολιασμών διατηρούν το ανοσιακό τους σύστημα σε εγρήγορση.

Συμπερασματικά λοιπόν σε γενικές γραμμές τα παιδιά δεν κινδυνεύουν από τον νέο ιό, μπορεί όμως να είναι ασυμπτωματικοί φορείς και να μεταδίδουν την νόσο σε άλλους συνομηλίκους τους ή να μεταφέρουν τον ιό στο οικογενειακό περιβάλλον. Αν και τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι τελικά ο κίνδυνος μετάδοσης της νόσου από παιδί σε ενήλικα είναι πολύ μικρότερος από αυτόν που αρχικά είχες εκτιμηθεί.

Ένα μεγάλο θέμα όμως που προέκυψε στον παιδιατρικό πληθυσμό εξαιτίας του  επιβεβλημένου κοινωνικού εγκλεισμού, ήταν και είναι η ψυχολογική επιβάρυνση των παιδιών και των εφήβων με εκδηλώσεις όπως φόβοι, διαταραχή συγκέντρωσης, διαταραχή όρεξης και ύπνου, αύξηση χρήσης αλκοόλ και καπνού στους εφήβους.

Η χώρα μας αντιμετώπισε την πανδημία επιτυχώς, περιορίστηκαν τα κρούσματα και οι θάνατοι και στις 4 Μαΐου άρχισε η σταδιακή άρση των μέτρων και η κοινωνική επανένταξη μικρών και μεγάλων.  Στις 11 Μαΐου ξεκινά η σταδιακή  επαναλειτουργία των σχολείων και τα παιδιά θα βρεθούν αντιμέτωποι με μια νέα πρωτόγνωρη πραγματικότητα.

Επειδή όμως η πανδημία συνεχίζεται,  νέα κρούσματα της νόσου και      νέοι ασθενείς θα συνεχίσουν να εμφανίζονται και ίσως  και να αυξηθούν, λόγω της αυξανομένης κοινωνικής συναναστροφής.

Για αυτό μέχρι να επιτευχθεί η πλήρης άρση των μέτρων περιορισμού και να επιστρέψουν τα παιδιά στην σχολική «κανονικότητα», πρέπει γονείς και παιδιά αφενός να εκπαιδευτούν στην εφαρμογή και τήρηση των μέτρων προστασίας και πρόληψης της διασποράς του νέου ιού και αφετέρου να διατηρήσουν την αισιοδοξία και να εξασκήσουν την θετική σκέψη.

Τα μέτρα προστασίας αφορούν την προαιρετική χρήση μάσκας ιδιαίτερα σε μεγάλας παιδιά και εφήβους, την αλλαγή του τρόπου χαιρετισμού, την διατήρηση της κοινωνικής απόστασης  περί του 1,5 μέτρου, την υγιεινή των χεριών, την απολύμανση των προσωπικών μας αντικειμένων και των πάγκων εργασιών, τον επαρκή αερισμό του χώρου και την απολύμανση της τουαλέτας περισσότερες από 2 φόρες την ημέρα.

Το αισιόδοξο κλίμα θα επιτευχθεί με την διατήρηση μιας ρουτίνας στο σπίτι για τα παιδιά, ακόμα και αν η πραγματικότητα δεν το απαιτεί, με τον καλό ύπνο (8 ώρες βραδινού ύπνου), με την υγιεινή διατροφή, την «χαλαρωτική» σωματική άσκηση, με συζητήσεις διαδικτυακές ή τηλεφωνικές με συγγενείς και φίλους και χαλαρή συζήτηση με γονείς και αδέρφια, με αναφορές σε όμορφες στιγμές του παρελθόντος αλλά και  σε σχέδια για το μέλλον.

Τα παιδιά και οι έφηβοι πρέπει να πειστούν ότι η αντιμετώπιση της πανδημίας βρίσκεται σε καλό δρόμο, οι κοινωνικοί περιορισμοί δεν θα κρατήσουν για πάντα και οφείλουν να ατενίζουν το μέλλον με την δύναμη, την αισιοδοξία και την αθωότητα της παιδικής και εφηβικής ηλικίας.

Η σχέση του ανθρώπου με τα κατοικίδια ζώα συντροφιάς  έχει ξεκινήσει εδώ και πολλά χρόνια, όταν άρχισε και η εξημέρωσή τους. Τα παιδιά αγαπούν ιδιαίτερα τα ζώα. Στην σημερινή εποχή, τα κίνητρα των παιδιών για απόκτηση ενός  κατοικίδιου ζώου είναι η παρέα και το παιχνίδι.

Η συμβίωση με ένα ζώο καθίσταται  ευεργετική και έχει πολλαπλά οφέλη για τα παιδιά. Τα παιδιά που έχουν κατοικίδια ζώα έχουν την ευκαιρία να μάθουν περισσότερα για τον κύκλο της ζωής δηλαδή την αναπαραγωγή, τη γέννηση, τα γηρατειά , την ασθένεια και τον θάνατο, να διευρύνουν την συναισθηματική τους νοημοσύνη και να γίνουν περισσότερο υπεύθυνα ως προς την φροντίδα τους. Από τη πλευρά τους τα ζώα προσφέρουν άδολη αγάπη, συναισθηματική υποστήριξη και ασφάλεια στα παιδιά. Μέσω των κατοικίδιων ζώων καλλιεργούνται ο σεβασμός σε κάθε έμβιο ον, ο ανθρωπισμός  και η οικολογική συνείδηση.

Η ανατροφή των παιδιών πρέπει να περιλαμβάνει και το σεβασμό προς όλα τα έμβια όντα. Αυτό επιτυγχάνεται πρώτα με την έμπρακτη συμπεριφορά των γονέων απέναντι στα ζώα και έπειτα τις επισκέψεις σε ζωολογικούς κήπους ή φάρμες, σε αγροτικές περιοχές και χωριά και σε μουσεία φυσικής ιστορίας. Τα παιδιά πρέπει να έρχονται σε επαφή με τον κόσμο των ζώων μέσα από βιβλία, ταινίες και σχετικούς ιστότοπους. Οι εκδηλώσεις που περιλαμβάνουν ζώα είναι διασκεδαστικές και εκπαιδευτικές για όλη την οικογένεια.

Συχνά η παιδική κακοποίηση των ζώων είναι προάγγελος ενήλικης επιθετικότητας και εγκληματικότητας. Γι αυτό μαθαίνοντας  από νωρίς στο παιδί το σεβασμό προς τα ζώα, του προσφέρουμε ένα πολύτιμο εφόδιο για ένα σωστό τρόπο συμπεριφοράς ενάντια στην οποιαδήποτε μορφή βίας.

Όταν τελικά η οικογένεια αποφασίσει να υιοθετήσει ένα κατοικίδιο ζώο, οι γονείς πρέπει να ενημερώσουν τα παιδιά για τις αλλαγές στην καθημερινότητα τους και τους ρόλους που πρέπει να αναλάβουν. Οι γονείς πριν να αποφασίσουν να αποκτήσουν ένα ζώο, πρέπει να κατανοήσουν ότι η επιλογή του ζώου, η προστασία των παιδιών από τις μολύνσεις που πιθανόν μπορούν να υποστούν από αυτά, ο χώρος τον οποίον διαθέτουν, η προθυμία και συμμετοχή των ιδίων στη φροντίδα του ζώου, είναι παράγοντες τους οποίους θα πρέπει να σκεφτούν σοβαρά  πριν καταλήξουν στην τελική απόφαση. Η απόκτηση ενός κατοικίδιου ζώου  είναι μια πολύ σοβαρή απόφαση που θα αλλάξει την ζωή της οικογένειας, γι αυτό και δεν πρέπει να χαρίζεται σαν στα δώρο σε γιορτές ή γενέθλια.

Τέλος, η ένταξη ενός κατοικίδιου ζώου στην καθημερινότητα θα πρέπει πάντα να αντιμετωπίζεται σαν προσθήκη ενός μέλους στην οικογένεια και είναι γεγονός ότι θα είναι ένα μέλος που θα ομορφύνει την ζωή μας.

Γενικές κατευθυντήριες οδηγίες για επαφή παιδιών με ζώα.

• Τα παιδιά πρέπει να συμπεριφέρονται με ασφάλεια και σεβασμό σε ένα ζώο στην ύπαιθρο, σε ζωολογικό κήπο ή σε ένα φιλικό σπίτι με ζώο.

• Τα παιδιά πρέπει να πλένουν τα χέρια ή να χρησιμοποιούν αντισηπτικό χεριών μετά από κάθε επαφή με ζώα και πριν από κάθε γεύμα. Επίσης μετά την επαφή με ζωικά προϊόντα, ζωοτροφές ή το περιβάλλον των ζώων.
• Μικρά παιδιά που δε μπορούν να ακολουθήσουν οδηγίες σχετικές με την καθαριότητα των χεριών μετά από επαφή με κάποιο ζώο, δεν πρέπει να έρχονται σε επαφή μαζί τους.
• Τα άγρια ζώα δεν κάνουν για κατοικίδια.
• Η επαφή ανθρώπου-ζώου, ιδίως εάν εμπλέκονται σε αυτή παιδιά κάτω των πέντε (5) ετών πρέπει να γίνεται κάτω από επίβλεψη ενηλίκου.
•  Τα επιθετικά ή άγρια ζώα πρέπει να εκθέτονται μέσα σε κλουβιά ή κάτω από κατάλληλους περιορισμούς.
• Τα κατοικίδια ζώα δεν πρέπει να περιπλανώνται, να πετούν ελεύθερα ή να έρχονται σε επαφή με άγρια ζώα.
• Μην καθαρίζετε τα κλουβιά πουλιών σε νεροχύτες ή οπουδήποτε αλλού, όπου προετοιμάζεται και καταναλώνεται το φαγητό (κουζίνα, τραπεζαρία).
• Φροντίστε ώστε τα κατοικίδιά σας να λαμβάνουν την κατάλληλη κτηνιατρική φροντίδα, συμπεριλαμβανομένων και των απαραίτητων εμβολιασμών (και κατά της λύσσας).
• Κρατήστε τα κατοικίδιά σας σε καθαρό και απαλλαγμένο από εντερικά παράσιτα, ψύλλους, τσιμπούρια, περιβάλλον.
• Σε ζωολογικούς κήπους, το προσωπικό το οποίο εκθέτει τα ζώα για εκπαιδευτικούς σκοπούς, πρέπει να γνωρίζει πολύ καλά πώς να τα χειριστεί για αποφυγή τραυματισμών, αλλά και την αποφυγή μετάδοσης ζωο-ανθρωπονόσων.
• Μεγάλη προσοχή απαιτείται στην συναναστροφή μεγαλόσωμων ή επιθετικών κατοικίδιων ζώων, κυρίως σκυλιών με πολύ μικρά παιδιά, προς αποφυγή τραυματισμών.

Ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες για συγκεκριμένα ζώα

1. Ψάρια: Όταν καθαρίζετε ένα ενυδρείο να χρησιμοποιείτε γάντια μιας χρήσης και να μη χύνετε το νερό του σε νεροχύτες, που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή φαγητού ή τη συλλογή πόσιμου νερού.
2. Ερπετά (χελώνες, φίδια, σαύρες): Δεν πρέπει να βρίσκονται στους ίδιους χώρους με παιδιά κάτω των πέντε (5) ετών, ούτε και θα πρέπει παιδιά κάτω των (5) να μπορούν να έρχονται σε άμεση επαφή με αυτά τα ζώα. 
3. Αμφίβια και χελώνες : Για την πρόληψη μόλυνσης από σαλμονέλα, τα παιδιά κάτω των 5 ετών δεν πρέπει να έρχονται σε άμεση επαφή με αυτά.
4. Ζώα της φάρμας: Ορισμένα ζώα (π.χ. νεαρά μηρυκαστικά και πουλερικά) αποβάλλουν σημαντικό αριθμό E.coli, σαλμονέλας, καμπυλοβακτηριδίου και κρυπτοσποριδίου. Επομένως αυτά τα ζώα δεν είναι κατάλληλα για άμεση επαφή με τα παιδιά, εκτός κι αν εξασφαλιστεί σχολαστική προσοχή στην προσωπική υγιεινή.

Ζώα που δεν συνιστάται η επαφή τους με παιδιά:

• Εκ φύσεως επικίνδυνα ζώα (π.χ. λιοντάρια, τίγρεις, αρκούδες)
• Πρωτεύοντα θηλαστικά (π.χ. μαϊμούδες, πίθηκοι)
• Θηλαστικά και ζώα υψηλού κινδύνου μετάδοσης λύσσας (νυχτερίδες, ρακούν, κουνάβια, αλεπούδες κλπ)
• Επιθετικά ή απρόβλεπτα άγρια ή και κατοικίδια ζώα
• Αδέσποτα ζώα με άγνωστο ιστορικό υγείας και εμβολιασμού
• Δηλητηριώδεις αράχνες ή αράχνες που παράγουν τοξίνες, έντομα, ερπετά και αμφίβια

Κατευθυντήριες οδηγίες για ασφαλή προσέγγιση παιδιών/σκυλιών:

Η πρόληψη κατά των δαγκωμάτων από σκυλιά θα πρέπει να περιλαμβάνεται κατά κάποιο τρόπο στις υποχρεώσεις των γονιών προς τα παιδιά τους. Έτσι είναι σημαντικό για τους γονείς:

• Να επιβλέπουν όλες τις επαφές μεταξύ των παιδιών τους με σκυλιά.
• Να διδάξουν τα παιδιά τους να μην πλησιάζουν άγνωστα σκυλιά.
• Να μάθουν τα παιδιά τους να ζητούν άδεια από τον ιδιοκτήτη ενός σκυλιού προτού το χαϊδέψουν.

Οφέλη στην υγεία

Η επαφή του παιδιού με τα ζώα ενισχύει το ανοσοποιητικό του σύστημα και έρευνες έχουν παρατηρήσει ότι τα παιδιά που έχουν κατοικίδια αρρωσταίνουν λιγότερο. Επίσης το παιχνίδι με τα ζώα ή μια βόλτα μαζί τους είναι μια θαυμάσια ευκαιρία για άσκηση.

Ανακεφαλαιώνοντας όλα τα παραπάνω συμπεραίνουμε εύκολα πόσα θετικά στοιχεία έχει η συμβίωση των παιδιών με τα ζώα. Η ένταξη ενός κατοικίδιου ζώου στην καθημερινότητα θα πρέπει πάντα να αντιμετωπίζεται σαν προσθήκη ενός μέλους στην οικογένεια  που θα ομορφύνει την ζωή μας και θα μας προσφέρει απεριόριστη αγάπη.

Δε θα πρέπει βέβαια να ξεχνάμε ότι για να είναι πετυχημένη αυτή η συνύπαρξη οικογένειας και κατοικίδιου, θα πρέπει η επιλογή υιοθεσίας ενός ζώου να είναι αποτέλεσμα μιας συνειδητής απόφασης και ώριμης σκέψης. Ένα ζώο έχει ευθύνες, χρειάζεται φροντίδα ,προσωπική ενασχόληση, υπομονή και σίγουρα έχει και κάποια έξοδα που δεν μπορούν να αποφευχθούν (κτηνίατρος, εμβόλια, τροφή).

Έχοντας σκεφτεί όλα τα παραπάνω ελπίζουμε να μην υπάρχει κανένας ενδοιασμός όταν σας ρωτήσει το παιδί σας : « Να πάρουμε ένα σκυλάκι;»

Ζωο-ανθρωπονόσοι

Τα νοσήματα που είναι κοινά σε ανθρώπους και ζώα λέγονται  ζωο-ανθρωπονόσοι. Ας δούμε τις πιο συνήθεις και τον τρόπο μετάδοσής τους.

Μελιταίος πυρετός-αιγοπρόβατα

Ο μελιταίος πυρετός είναι η συνηθέστερη ζωο-ανθρωπονόσος  και οφείλεται σε βακτήριο που μεταδίδεται στον άνθρωπο με την κατανάλωση μη παστεριωμένου γάλακτος ή μη ώριμου τυριού. Μπορεί επίσης να μεταδοθεί και με άμεση επαφή με μολυσμένο ζώο (κυρίως αιγοπρόβατα) ή ακόμη και μέσω της εισπνοής. Τα συμπτώματα είναι δυνατό να ξεκινήσουν σταδιακά ή απότομα και περιλαμβάνουν πυρετό που μπορεί να εμφανίζεται σε ακανόνιστα χρονικά διαστήματα και δεν υποχωρεί, ιδρώτα (νυχτερινή εφίδρωση), πονοκέφαλο, αρθρίτιδα, εύκολη κόπωση και αδυναμία. Η τελική διάγνωση γίνεται με εργαστηριακές εξετάσεις και η ασθένεια θεραπεύεται με την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή. Η βρουκέλλωση αποτελεί μία από τις συχνότερα εμφανιζόμενες ζωο-ανθρωπονόσους.

Λεΐσμανίαση –μολυσμένη σκνίπα

Η λεϊσμανίαση (η καλαζάρ) οφείλεται σε παράσιτο και μεταδίδεται στον άνθρωπο και τα ζώα με τσίμπημα μολυσμένης σκνίπας. Ως «αποθήκη» του παράσιτου στη φύση θεωρείται ο σκύλος. Οι σκύλοι θα πρέπει να εξετάζονται εργαστηριακά για λεϊσμανίαση μία φορά τον χρόνο. Υπάρχουν τρεις μορφές λεϊσμανίασης: η δερματική, η βλεννογονική και η σπλαγχνική μορφή (Καλά-αζάρ). H σπλαγχνική λεϊσμανίαση (καλά-αζάρ) είναι η πιο σοβαρή και χαρακτηρίζεται από πυρετό, ανορεξία, απώλεια βάρους και διόγκωση ήπατος και σπληνός (συνήθως ο σπλήνας είναι περισσότερο διογκωμένος από το ήπαρ).

Τοξοπλάσμωση – γάτες

Η τοξοπλάσμωση μεταδίδεται κυρίως με την κατανάλωση ωμού ή ατελώς ψημένου κρέατος, καθώς και με επαφή με μολυσμένο χώμα. Η γάτα είναι η «αποθήκη» του παθογόνου παράγοντα στη φύση, ενώ άμεσα δεν μεταδίδεται στον άνθρωπο. Τις περισσότερες φορές σε παιδιά και ενήλικες η νόσος δεν εμφανίζει συμπτώματα, εκτός και αν μειωθεί σημαντικά η ικανότητα του ανοσοποιητικού συστήματος. Σοβαρή όμως είναι η συγγενής τοξοπλάσμωση, δηλαδή η λοίμωξη του εμβρύου ή του νεογνού και προκαλείται ενδομήτρια ή κατά τη γέννηση, από το παράσιτο Toxoplasma gondii. Για την πρόληψη της τοξοπλάσμωσης θα πρέπει το κρέας να μαγειρεύεται καλά και τα λαχανικά και τα φρούτα να πλένονται σχολαστικά.

Κατά τη διάρκεια εργασιών στον κήπο και σε κάθε επαφή με χώμα πρέπει να χρησιμοποιούνται γάντια μιας χρήσης και στη συνέχεια να πλένονται τα χέρια με σαπούνι και νερό. Τα δοχεία με την άμμο υγιεινής της γάτας θα πρέπει να καθαρίζονται με καυτό νερό καθημερινά, αφού προηγουμένως φορεθούν γάντια μιας χρήσης.

Λεπτοσπείρωση- αρουραίοι

Η μολυσματική ασθένεια λεπτοσπείρωση, γνωστή και σαν «πυρετός των αγρών», προκαλείται από ένα συγκεκριμένο τύπο βακτηρίου που ονομάζεται Λεπτόσπειρα. Η ασθένεια προκαλεί ίκτερο και καταστροφή του ήπατος και μεταδίδεται από αρουραίους, καθώς και από κουνάβια, ρακούν, αλεπούδες και άλλα ζώα. Περισσότερα κρούσματα σημειώνονται στην ύπαιθρο, σε ανθρώπους που ασχολούνται με αγροτικές και κτηνοτροφικές εργασίες. Σε περίπτωση που η μόλυνση προχωρήσει, τα ποσοστά θνησιμότητας «εκτοξεύονται», ακόμη και με λήψη θεραπείας. Υπολογίζεται ότι περίπου 7 με 10 εκατ. άνθρωποι προσβάλλονται κάθε χρόνο από την ασθένεια.

Λύσσα- σκύλοι κ.α.

Η θανατηφόρα ασθένεια της λύσσας μπορεί να μετατρέψει ένα άκακο σκυλί σε θανάσιμο κίνδυνο για τους ανθρώπους που θα δαγκώσει. Αν και συχνά συνδέεται με τα σκυλιά, η λύσσα προσβάλει και άλλα ζώα όπως είναι οι λύκοι και οι γάτες. Ο ιός που προσβάλει το νευρικό σύστημα, μεταδίδεται από δάγκωμα και από το σάλιο ζώων που πάσχουν, με σημείο του δέρματος που έχει κάποια πληγή. Από τη στιγμή που θα εμφανιστούν συμπτώματα, η θεραπεία σπάνια είναι αποτελεσματική και ο θάνατος είναι σχεδόν βέβαιος.

Ν.Lyme –κρότωνες (τσιμπούρια)

Πρόκειται για μια πολυσυστηματική διαταραχή η οποία προκαλείται από τη σπειροχαίτη Borrelia burgdorferi, που μεταδίδεται μέσω κροτώνων (τσιμπουριών). Εμφανίζεται συχνότερα την άνοιξη και το καλοκαίρι, όταν οι κρότωνες (τσιμπούρια) κυρίως των ελαφιών, είναι περισσότερο δραστήριοι. Η άμεση αφαίρεση των κροτώνων από το δέρμα, πριν προσκολληθούν ή αποκτήσουν πρόσβαση στη ροή του αίματος (δηλαδή, στις πρώτες 24 έως 48 ώρες), μειώνει τον κίνδυνο της μετάδοσης.

Βουβωνική πανώλη – Αρουραίοι

Οι ψύλλοι των αρουραίων και των άλλων τρωκτικών μεταφέρονται στον άνθρωπο όταν τα τρωκτικά πεθάνουν. Όταν οι ψύλλοι αυτοί τσιμπήσουν τον άνθρωπο, το βακτήριο Yersinia pestis μεταδίδεται στον άνθρωπο και προκαλεί την ασθένεια. Τα συμπτώματα της βουβωνικής πανώλης είναι υψηλός πυρετός, ρίγη, μυϊκοί πόνοι, γάγγραινα στα δάχτυλα των ποδιών, των χεριών και στην άκρη της μύτης.

Ελονοσία – Κουνούπι

Τα κουνούπια έχουν οδηγήσει στο θάνατο περισσότερους ανθρώπους κι από όλους τους πολέμους μαζί, σε όλη την ανθρώπινη ιστορία. Η ελονοσία είναι μια ασθένεια που μεταφέρεται με τα κουνούπια, προκαλείται από παρασιτικά πρωτόζωα και εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να αποβαίνει μοιραία για πολλούς ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Η ασθένεια μεταδίδεται από θηλυκά μολυσμένα κουνούπια που ανήκουν στο γένος των ανωφελών, τα οποία με το τσίμπημά τους μεταδίδουν στον άνθρωπο το παράσιτο. Το παράσιτο στη συνέχεια μεταφέρεται στο ήπαρ όπου και αναπαράγεται. Τα συνήθη συμπτώματα είναι πυρετός, εφίδρωση, ρίγη, κακουχία, μυαλγίες, πονοκέφαλος, διάρροια, βήχας, ίκτερος, σύγχυση και σπασμοί.

Δάγγειος πυρετός – Ιός του Δυτικού Νείλου – Ιός Chikungunya- Ιος Zika- Κουνούπι

Το φαινόμενο του θερμοκηπίου, η μετανάστευση των πληθυσμών και σύνθετες επιδημιολογικές παράμετροι έχουν τροποποιήσει τη συμπεριφορά των ιών. Κάθε χρόνο σε παγκόσμια βάση ανακαλύπτονται νέοι ιοί που μεταδίδονται με τα κουνούπια και μπορούν να προκαλέσουν λοιμώξεις, άλλοτε ήπιες και άλλοτε πιο σοβαρές.

Φυματίωση των βοοειδών – Βοοειδή

Η ασθένεια προκαλείται από το μικρόβιο που ονομάζεται Mycobacterium bovis, το οποίο μεταφέρουν οι αγελάδες, τα ελάφια και οι βίσωνες. Ο πλέον συνηθισμένος τρόπος μετάδοσης της ασθένειας είναι μέσω της κατανάλωσης μη παστεριωμένων γαλακτοκομικών προϊόντων από μολυσμένα ζώα. Τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα μοιάζουν με εκείνα της φυματίωσης και η ασθένεια προσβάλλει τους πνεύμονες, τους λεμφαδένες και άλλα μέρη του σώματος.

Ψιττάκωση – Παπαγάλοι

Η ψιττάκωση, γνωστή και ως ψιττακίωση ή νόσος των παπαγάλων, προσβάλλει τους παπαγάλους των ειδών parakeets και macaws, χωρίς να εμφανίζει συμπτώματα. Στον άνθρωπο όμως τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν πυρετό, ρίγος, πνευμονία καικεφαλαλγία. Η ασθένεια μεταδίδεται στον άνθρωπο με το βακτήριο Chlamydophila μέσω της εισπνοής των αποξηραμένων περιττωμάτων των μολυσμένων πουλιών.

Λέπρα – Αρμαδίλοι

Ορισμένοι αρμαδίλοι μεταφέρουν λέπρα (νόσος του Χάνσεν). Παρόλο που είναι απίθανο να κολλήσει ένας άνθρωπος την ασθένεια από τα ζώα αυτά, η απειλή δεν είναι αμελητέα. Για την ακρίβεια, στη Φλόριντα, εμφανίστηκαν φέτος κάποια περιστατικά λέπρας τα οποία ανησύχησαν τους ειδικούς, οι οποίοι και συνέστησαν στους κατοίκους να μην πλησιάζουν τους αρμαδίλους, παρόλο που επίσημα η έξαρση της ασθένειας αποδόθηκε γενικώς στα ζώα. Η νόσος του Χάνσεν προκαλεί στον άνθρωπο σοβαρές δυσμορφίες και νευρολογικές βλάβες στα άκρα.

Κυστικέρκωση – χοίροι

Η κυστικέρκωση είναι στην πραγματικότητα μια παρασιτική μόλυνση των ιστών που προκαλείται από τις προνύμφες της ταινίας Τaenia solium, αλλά οι άνθρωποι μπορεί επίσης να μολυνθούν καταναλώνοντας χοιρινό κρέας που δεν έχει ψηθεί καλά, Η κυστικέρκωση μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω των κοπράνων, όταν δεν τηρούνται οι κανόνες υγιεινής κατά την παρασκευή του φαγητού. Η ασθένεια προκαλεί επιληπτικές κρίσεις σε ενήλικες σε αναπτυσσόμενες χώρες που καταναλώνεται πολύ χοιρινό κρέας.

Ελεφαντίαση – Σκουλήκια

Οι ασκαρίδες προκαλούν ελεφαντίαση, μια ασθένεια που προσβάλλει τη λέμφο και προκαλεί γιγάντωση των άκρων κυρίως. Η ασθένεια προκαλεί έντονο πόνο και παράλυση. Το παράσιτο μεταδίδεται στον άνθρωπο από τα κουνούπια.

E- coli, γρίπη– Ζωολογικοί κήποι οικόσιτων κι άλλων ζώων

Στο εξωτερικό κυρίως υπάρχουν ζωολογικοί κήποι που φιλοξενούν οικιακά καθώς και κάποια άγρια ζώα, τα οποία οι επισκέπτες μπορούν να ακουμπούν και να ταΐζουν. Παρόλο που σαν ιδέα είναι καλή γιατί φέρνει τον άνθρωπο και ιδιαίτερα τα παιδιά πιο κοντά στα ζώα, κρύβει και κάποιους κινδύνους καθώς με αυτό τον τρόπο μεταδίδεται ο e- coli. Τα συνήθη συμπτώματα από τον e- coli είναι διάρροια που μπορεί να οδηγήσει σταδιακά σε βλάβη στους νεφρούς και τελικά στο θάνατο, αν δεν αντιμετωπιστεί εγκαιρα.

Τοξοκαρίωση – Σκυλιά

Ο σκύλος είναι ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου αλλά κάποιες φορές είναι φορέας κάποιων ασθενειών όπως η τοξοκαρίωση. Τα συμπτώματα της ασθένειας αυτής είναι πυρετός, πόνος στην κοιλιακή χώρα και αλλαγές στη συμπεριφορά. Μεταδίδεται με τα αυγά των παρασίτων.

Πυρετός και μυϊκοί πόνοι – Χάμστερ

Τα χάμστερ είναι φορείς του μικροβίου Lymphocytic Choriomeningitis (LCMV). Ωστόσο, δεν μολύνονται όλοι όσοι εκτίθενται στο μικρόβιο αυτό. Ορισμένοι βέβαια αναπτύσουν συμπτώματα όπως πυρετό, ακαμψία αυχένα, κακουχία, ανορεξία, πόνο στους μυς, πονοκέφαλο, ναυτία και εμετό. Το μικρόβιο μεταδίδεται από τα ούρα, τα σάλια ή το υλικό από τη φωλιά των τρωκτικών αυτών.

Σαλμονέλα – σαύρα crested gecko (Rhacodactylus ciliatus)

Οι συγκεκριμένες σαύρες μπορεί να μεταδώσουν στον άνθρωπο σαλμονέλα, όπως έχει παρατηρηθεί στις ΗΠΑ. Τα συνήθη συμπτώματα περιλαμβάνουν εμετό, διάρροια, πυρετό και πόνο στην κοιλιακή χώρα. Έρευνες έχουν δείξει ότι ακόμη και οι σαύρες εκείνες που είναι φαινομενικά υγιείς μπορεί να είναι φορείς και για το λόγο αυτό συνιστάται ιδιαίτερη προσοχή σε περίπτωση που αγοράσετε μια τέτοια σαύρα για ζώο συντροφιάς.

Πυρετός Q – Πρόβατα, κατσίκες, κ.α.

Η ασθένεια οφείλεται στο βακτήριο Coxiella burnetii, που βρίσκεται στις αγελάδες, τα πρόβατα και τις κατσίκες. Στον άνθρωπο μεταδίδεται με το γάλα, τα ούρα ή τα κόπρανα των μολυσμένων ζώων. Τα συνήθη συμπτώματα περιλαμβάνουν υψηλό πυρετό, ρίγη, διάρροια, ναυτία με εμετό, πόνο στο στήθος και στην κοιλιακή χώρα.

Τριχίνωση – Σκουλήκια στους χοίρους

Η τριχίνωση προκαλείται από τις προνύμφες του Trichinella ringworm που συνήθως έχουν οι χοίροι. Στον άνθρωπο μεταδίδεται με την κατανάλωση ωμού ή μη καλοψημένου κρέατος από μολυσμένο ζώο. Τα συνήθη συμπτώματα περιλαμβάνουν ναυτία, διάρροια, εμετό και πόνο στην κοιλιά.

Νόσος από αμυχή γάτας –Γάτα

Η ασθένεια μεταδίδεται μέσω της αγαπημένης συνήθειας της γάτας να γλύφει και να γραντζουνά. Η Bartonella henselae, μεταδίδεται από την γραντζουνιά και προκαλεί πρησμένους λεμφαδένες στον άνθρωπο.

Σαλμονέλα – Χελώνες

Μια αθώα φαινομενικά χελώνα μπορεί να είναι φορέας του βακτηρίου της σαλμονέλας. Τα ζώα αυτά μπορεί να φαίνονται απολύτως υγιή αλλά παρόλα αυτά να είναι φορείς διαφόρων ασθενειών. Οι περισσότεροι άνθρωποι μολύνονται από το νερό στο οποίο ζουν οι χελώνες.

Ψύλλοι-Σκύλοι, γάτες

Oι ψύλλοι είναι μικρά, άπτερα αρθρόποδα έντομα, καφέ ή κοκκινωπού χρώματος, με επίπεδο σώμα, που τρέφονται με αίμα από πτηνά και θηλαστικά (σκύλους, γάτες, τρωκτικά), συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπου. Κοινό χαρακτηριστικό των ψύλλων είναι ότι μπορούν να πραγματοποιήσουν μεγάλα άλματα αναλογικά με το μέγεθός τους, έως και 20 εκ. καθέτως ή έως και 40 εκ. οριζοντίως. Προκαλούν αλλεργικές δερματικές αντιδράσεις με έντονο κνησμό.

Ringworm από μικρά σκυλάκια και γατάκια.

Το ringworm οφείλεται σε έναν μύκητα και προκαλεί στους ανθρώπους ένα φολιδωτό, κοκκινωπό, κυκλικό εξάνθημα στο δέρμα ή ένα φαλακρό “μπάλωμα” στο τριχωτό της κεφαλής. Μερικά ενήλικα κατοικίδια ζώα, συνήθως γάτες, συχνά δεν παρουσιάζουν συμπτώματα ringworm. Αλλά μεταδίδεται εύκολα, αγγίζοντας ένα μολυσμένο κατοικίδιο ζώο. Ο μύκητας υπάρχει επίσης στο χώμα του κήπου, όπου οι γάτες και τα σκυλιά μπορεί να έχουν κάνει την ανάγκη τους.

Ζούμε σε μια εποχή που κυριαρχεί η διαφήμιση, το εμπόριο και η υπερπληροφόρηση, που δύσκολα μερικές φορές μπορεί να διακριθεί από την παραπληροφόρηση και τις ψευδείς ειδήσεις. Το φαρμακείο πωλεί πλέον έναν μεγάλο αριθμό μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων και προϊόντων, που κατακλύζει το οπτικό πεδίο κάθε εισερχόμενου επισκέπτη. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, γεννώνται εύλογα και πολλά ερωτήματα σχετικά με την λήψη των πολυβιταμινούχων συμπληρωμάτων διατροφής σε όλους τους ανθρώπους, ασθενείς και μη και ιδιαίτερα στα παιδιά.

Οι παιδίατροι καθημερινά κατακλύζονται από ερωτήματα περί της ανάγκης χορήγησης  συμπληρωμάτων διατροφής  σε βρέφη, παιδιά και εφήβους, είτε γιατί αυτά είναι παχύσαρκα χωρίς όμως να τρέφονται υγιεινά, είτε γιατί είναι «αδύνατα» χωρίς να τρέφονται με επαρκείς ποσότητες, είτε γιατί αρρωσταίνουν πολύ συχνά, είτε γιατί είναι πολύ ζωηρά και παρουσιάζουν μαθησιακές δυσκολίες, είτε γιατί είναι αθλητές, είτε γιατί δίνουν πανελλαδικές εξετάσεις, είτε…. είτε… είτε….

Παρά την πολύ μεγάλη εκστρατεία ενημέρωσης για το ζήτημα της υγιεινής διατροφής των βρεφών και των παιδιών, ένα σημαντικό ποσοστό αυτών δεν τρέφεται σωστά. Η σωστή διατροφή, κατά την περίοδο που τα παιδιά μεγαλώνουν, είναι εξαιρετικά σημαντική, η δε μη επαρκής πρόσληψη σε βιταμίνες, μέταλλα και ιχνοστοιχεία μπορεί ακόμα να προδιαθέτει και στην ανάπτυξη νοσημάτων κατά την ενήλικη ζωή.

Η αλλαγή του τρόπου διατροφής, η αλλαγή στην καθημερινή οικογενειακή ζωή, αλλά και  η αλλαγή της ποιότητας της τροφής, είναι παράγοντες που ευθύνονται για την κακή θρέψη παιδιών και ενηλίκων.

Τι είναι όμως τα συμπληρώματα διατροφής;

Τα συμπληρώματα διατροφής όπως ορίζονται από  τον FDA ( Οργ Φαρμάκων ΗΠΑ) είναι προϊόντα με σκοπό να συμπληρώσουν τη δίαιτα. Περιέχουν ένα ή περισσότερα από τα έξης στοιχεία: βιταμίνη, ιχνοστοιχείο, βότανο, αμινοξύ, κάποιο συμπυκνωμένο προϊόν ή εκχύλισμα. Δεν  είναι τροφές, ούτε φάρμακα, ούτε προϊόντα ειδικής διατροφής. Είναι σκευάσματα βιταμινών, μετάλλων και ιχνοστοιχείων, των οποίων γενικά, η χορήγηση δεν προκαλεί βλάβες στον οργανισμό. Η χορήγησή τους είναι ωφέλιμη, όταν χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις ενδείξεις. Πρέπει να λαμβάνονται πάντα σε αυστηρά προκαθορισμένη δόση, γιατί η υπερδοσολογία ενέχει κινδύνους για την υγεία. Γι αυτό τον λόγο πρέπει να φυλάσσονται και μακριά από τα παιδιά.

Στην Ελλάδα τα συμπληρώματα διατροφής δεν υπόκεινται σε έγκριση, αλλά μόνο σε γνωστοποίηση στον ΕΟΦ και υποχρεωτικά πρέπει να αναγράφεται στην συσκευασία τους ότι δεν υποκαθιστούν  την  ισορροπημένη και ποικίλη διατροφή, ούτε θεραπεύουν ή προλαμβάνουν οποιαδήποτε ανθρώπινη νόσο. Τα συμπληρώματα διατροφής πρέπει να διατίθενται μόνο από αδειούχα καταστήματα, τα οποία διευθύνονται από φαρμακοποιούς, ιατρούς, επιστήμονες τροφίμων και άτομα με άδεια από τις υπηρεσίες δημόσιας υγείας.

Προς το παρόν η διεθνής βιβλιογραφία δεν είναι επαρκής  σχετικά με τη χρήση και ασφάλεια  των συμπληρωμάτων διατροφής.

Τα συμπληρώματα διατροφής πρέπει να δίνονται κατόπιν ενημέρωσης του προσωπικού ιατρού του ασθενούς. Δυστυχώς στις ΗΠΑ το ένα τρίτο των παιδιών  χρησιμοποιούν συμπληρώματα διατροφής, στην πλειονότητα τους χωρίς ιατρική σύσταση ή επίβλεψη.

Στην Ευρώπη γενικά υποστηρίζεται η πολιτική (στα πλαίσια της δημόσιας στρατηγικής Υγείας) του εμπλουτισμού  των τροφών. Τα δεδομένα από μελέτες  υποστηρίζουν ότι  τα εμπλουτισμένα τρόφιμα  αποτελούν πιο ασφαλή και αποτελεσματικό τρόπο συμπλήρωσης διαφόρων ελλειμμάτων του διαιτολογίου σε σχέση με τα συμπληρώματα. Παραδείγματα εμπλουτισμένων τροφών αποτελούν το φθοριωμένο νερό και  οδοντόκρεμες, το ιωδιούχο αλάτι, η προσθήκη βιταμίνης D και σιδήρου σε γάλα και δημητριακά.

Είναι απαραίτητη η λήψη συμπληρωμάτων διατροφής σε όλα τα βρέφη, παιδιά και εφήβους;

Σύμφωνα με τις πρόσφατες οδηγίες Διεθνών Οργανισμών όπως της Αμερικάνικης Παιδιατρικής Εταιρείας τα συμπληρώματα βιταμινών δεν χρειάζεται να δίνονται στα περισσότερα υγιή παιδιά που μεγαλώνουν φυσιολογικά.

Μια ισορροπημένη διατροφή που περιλαμβάνει τις τέσσερις βασικές ομάδες τροφίμων είναι αρκετή για να καλύψει τις ανάγκες των παιδιών σε βιταμίνες και ιχνοστοιχεία.  Οι τέσσερις βασικές κατηγορίες τροφίμων είναι οι πιο κάτω:

• Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα όπως το τυρί και το γιαούρτι (χαμηλά σε λιπαρά γαλακτοκομικά προϊόντα δίνονται μετά την ηλικία των 2 ετών).
• Φρέσκα φρούτα και λαχανικά.
• Τροφές πλούσιες σε πρωτεΐνη όπως το κοτόπουλο, το ψάρι, το κρέας, τα αυγά.
• Δημητριακά όπως ψωμί, βρώμη, ρύζι.

Σύμφωνα με την Επιτροπή για τη Διατροφή της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής (AAP), οι ομάδες που επίσημα διατρέχουν ιδιαίτερο διατροφικό κίνδυνο και χρήζουν χορήγησης συμπληρωμάτων διατροφής, είναι:

• Παιδιά και έφηβοι από φτωχές οικογένειες.
• Παιδιά και έφηβοι με ανορεξία, κακή ή ιδιότροπη όρεξη ή κακές διατροφικές συνήθειες.
• Ακόμη, παιδιά που βρίσκονται σε δίαιτα για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.
• Έγκυες έφηβοι.
• Παιδιά και έφηβοι που καταναλώνουν χορτοφαγικές δίαιτες.
• Παιδιά με σύνδρομα γαστρεντερικής δυσαπορρόφησης.

Από την άλλη οι επίσημες συστάσεις  για την κατανάλωση βιταμινών  και συμπληρωμάτων διατροφής  από την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (ΑΑΠ) αφορά στη :

• Χορήγηση βιταμίνης D και σιδήρου  στα θηλάζοντα βρέφη,
• Χορήγηση φθορίου (οδοντόκρεμα ή και συστηματικά) σε περιοχές  μη φθοριωμένου πόσιμου νερού.
• Χορήγηση βιταμίνης Κ σε όλα τα νεογέννητα για την πρόληψη αιμορραγικής νόσου των νεογνών.
• Σε παιδιά  που ακολουθούν κάποιου είδους  χορτοφαγική δίαιτα ( η αποκλειστική χορτοφαγική δίαιτα  συνίσταται να αποφεύγεται στα παιδιά!) να λαμβάνουν συμπληρώματα βιταμίνης B12, D, ριβοφλαβίνης, ασβεστίου και σιδήρου, προσαρμοσμένη στις ανάγκες του κάθε παιδιού.
• Συμπληρωματική χορήγηση σιδήρου σε παιδιά που καταναλώνουν  μεγάλη ποσότητα γάλακτος ημερησίως ( >700 ml) σε  βάρος της διατροφής   με τροφές  πλούσιες σε σίδηρο.

Ως «ιδανικό» πολυβιταμινούχο συμπλήρωμα διατροφής για παιδιά μπορεί να θεωρηθεί αυτό που:

• Είναι ειδικά σχεδιασμένο για παιδιά.
• Έχει σύσταση με βάση τις επίσημες οδηγίες ημερήσιας πρόσληψης.
• Έχει χαμηλές δόσεις λιποδιαλυτών βιταμινών (A, D, E, K) 
• Περιέχει συστατικά που ενισχύουν την απορρόφηση ασβεστίου, όπως η λυσίνη.
• Να αναφέρεται στη συσκευασία η περιεκτικότητα κάθε συστατικού.
• Η αγορά του να γίνεται αποκλειστικά από το φαρμακείο.
• Να προσφέρεται από εταιρίες που ακολουθούν GMP οδηγίες στην παραγωγή του.

Υπάρχουν συμπληρώματα που βοηθούν την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, ιδιαίτερα σε περιόδους  υψηλής νοσηρότητας όπως το χειμώνα;

Είναι απαραίτητη η χορήγηση συμπληρωμάτων διατροφής, σε περιόδους  επιτάχυνσης της σωματικής αύξησης των παιδιών, όπως στην εφηβεία  ή σε περιόδους έντονης σωματικής ή πνευματικής  άσκησης (αθλητισμός, σχολικές εξετάσεις);

Είναι  τελικά τα συμπληρώματα διατροφής η θεραπεία για πάσα νόσο;

Βελτιώνουν την ποιότητα ζωής και αυξάνουν το προσδόκιμο επιβίωσης, όπως διατυμπανίζει η διαφήμισή τους;

Ας δούμε αναλυτικά τα  συνηθέστερα συμπληρώματα διατροφής:

1. Πολυβιταμινούχα σκευάσματα  με μέταλλα και ιχνοστοιχεία

Τα δεδομένα της βιβλιογραφίας δεν υποστηρίζουν τη χρήση αυτών των σκευασμάτων σε υγιή παιδιά  για την βελτίωση των ακαδημαϊκών επιδόσεων. Η θεραπεία με μεγάλες δόσεις βιταμινών, η «ορθομοριακή ιατρική», όπως αποκαλείται, κατά τις οποίες οι βιταμίνες χορηγούνται σε εξαιρετικά υψηλές δόσεις για καταστάσεις που ποικίλουν, από τη νοητική υστέρηση και την υπερκινητικότητα μέχρι τη δυσλεξία, δεν έχει καμία αποδεδειγμένη επιστημονική εγκυρότητα και μπορεί να ενέχει αρκετούς κινδύνους.

Τα πολυβιταμινούχα σκευάσματα όμως, μπορεί να βοηθήσουν  παχύσαρκους εφήβους  που ακολουθούν πρόγραμμα υγιεινής διατροφής – δίαιτας να βελτιώσουν τον δείκτη μάζας σώματος  και να επιτύχουν την επιθυμητή απώλεια βάρους.

2. Ω3 λιπαρά οξέα και μουρουνέλαιο

Οι γονείς ελκύονται από την θετική επίδραση των παραπάνω, στην καλή ανάπτυξη του εγκέφαλου και του νευρικού συστήματος,  της όρασης  και του καρδιαγγειακού συστήματος  που είναι βέβαια  ένα αντικειμενικό δεδομένο.   Σε πολλές περιπτώσεις  τα αναζητούν για χρήση σε παιδιά με επιθετική συμπεριφορά, στα πλαίσια κάποιας αναπτυξιακής διαταραχής, για το οποίο όμως, τα επιστημονικά δεδομένα είναι ανεπαρκή προς το παρόν, ως  προς τα θετικά αποτελέσματα.

Τα απαραίτητα Ω3 λιπαρά οξέα μπορούν εύκολα να προσληφθούν με την κατανάλωση  2-3 μερίδων  την εβδομάδα, ψαριών (λιπαρών κυρίως) και θαλασσινών,  σε συνδυασμό με άλλες τροφές όπως οι ξηροί καρποί  και τα έλαια.  Επίσης δεν πρέπει να παραβλέπουμε την υψηλή πιθανότητα για τοξικότητα  με το μουρουνέλαιο σε κατάχρηση, λόγω της  μεγάλης συγκέντρωσης σε βιταμίνη Α.

3. Συμπληρώματα με Εχινάκια, Πρόπολη, υπερτροφές (Σπιρουλίνα)

Εχινάκια-Πρόπολη: Σύμφωνα με μελέτες  σε ενήλικους, φαίνεται ότι υπάρχει   θετική επίδραση στην πρόληψη των   λοιμώξεων, ιδιαίτερα του αναπνευστικού συστήματος. Στα παιδιά όμως, σύμφωνα με περιορισμένες μελέτες, φαίνεται ότι μετά από χρήση 8-12 εβδομάδων δεν ήταν ιδιαίτερα αποτελεσματική για την πρόληψη του κοινού κρυολογήματος.

Η σπιρουλίνα  είναι σκεύασμα που κυκλοφορεί στην Ελλάδα, αλλά υπάρχει  μικρός αριθμός  επιστημονικών  δεδομένων  για το προφίλ αποτελεσματικότητας στα παιδιά.

4. Αθλητικά ποτά (sport drinks)

Τα αθλητικά ποτά περιέχουν νερό, ηλεκτρολύτες και μέταλλα. Απευθύνονται σε παιδιά αθλητές και μπορούν να χρησιμοποιηθούν ελεγχόμενα  σε περιόδους έντονης αθλητικής δραστηριότητας.

5. Ενεργειακά ποτά (energy drinks)

Τα ενεργειακά ποτά περιέχουν ιδιαίτερα υψηλές ποσότητες καφεΐνης και ζάχαρης, ενδεχομένως  και άλλες διεγερτικές ουσίες. Η χρήση τους πρέπει σαφέστατα  να αποφεύγεται  από παιδιά και εφήβους, όπως επίσης και τα σκευάσματα κρεατίνης και πρωτεϊνών στα πλαίσια της επιθυμίας ιδιαίτερα των έφηβων, για αύξηση της μυϊκής τους μάζας.

6. Προβιοτικά

Τα τελευταία χρόνια μεγάλος λόγος γίνεται για την χορήγηση σκευασμάτων προβιοτικών στα παιδιά, προκειμένου να επιτευχθεί η καλή λειτουργία του γαστρεντερικού συστήματος, η πρόληψη νοσημάτων και η ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, μέσω της βελτίωσης της μικροβιακής χλωρίδας του εντέρου. Δεν υπάρχουν ακόμη έγκυρα επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα τους, γι αυτό και προς το παρόν δεν συνίσταται η χορήγηση τους σε ευρεία κλίμακα, παρά μόνο  συμπληρωματικά της αντιβιοτικής αγωγής.

Τα προβιοτικά μπορούν να προσληφθούν μέσω του μητρικού θηλασμού στα βρέφη και στα μεγαλύτερα παιδιά μέσω τροφών που έχουν υποστεί ζύμωση. Τέτοιες είναι το γιαούρτι, το κεφίρ, οι ελιές σε άλμη και ορισμένα κίτρινα τυριά όπως το γκούντα και η παρμεζάνα και το ψωμί με προζύμι.  

Υπάρχει κίνδυνος αν δώσει κανείς κάποιο συμπλήρωμα διατροφής στο παιδί του χωρίς την πρόταση ειδικού;

Τα συμπληρώματα διατροφής θα πρέπει να λαμβάνονται για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και υπό την καθοδήγηση παιδιάτρου. Μέγα-δόσεις λιποδιαλυτών βιταμινών (για παράδειγμα βιταμίνες Α, D, K, E) μπορεί να είναι τοξικές για τον οργανισμό, όπως το ίδιο ισχύει και για ιχνοστοιχεία όπως ο σίδηρος και ο ψευδάργυρος. Επίσης απαιτείται μεγάλη προσοχή και στην υπερδοσολογία, καθώς η μορφή των σκευασμάτων που κυκλοφορούν είναι πολύ θελκτική για τα παιδιά.

Συμπέρασμα

Τα τρόφιμα είναι η καλύτερη πηγή βιταμινών, μετάλλων και ιχνοστοιχείων. Τακτικά γεύματα και σνακ μπορούν να παρέχουν όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται τα παιδιά. Παρόλο που πολλά μικρά παιδιά είναι επιλεκτικά στο φαγητό τους, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχουν έλλειψη βιταμινών. Οι ποσότητες βιταμινών που χρειάζεται ένας αναπτυσσόμενος οργανισμός είναι πολύ μικρές και σπάνια δεν μπορούν να καλυφθούν από τη διατροφή, εκτός αν το παιδί πάσχει από κάποιο χρόνιο νόσημα. Η ισορροπημένη διατροφή, πλούσια σε ποικιλία τροφών, θα πρέπει να παραμένει πάντα  η κύρια επιδίωξη κάθε οικογένειας που μεγαλώνει παιδιά.

Κανένα συμπλήρωμα βιταμινών δεν μπορεί να αντικαταστήσει μια υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή.

 H χορήγηση  συμπληρωμάτων διατροφής από μη ειδικό επαγγελματία υγείας ή χωρίς αυτός να γνωρίζει το πλήρες ιατρικό και διατροφικό ιστορικό του παιδιού είναι μια ανεύθυνη πράξη.

Ενημερωτική Επιμόρφωση εκπαιδευτικών β’/ θμιας εκπαίδευσης για τον Σακχαρώδη Διαβήτη.

Κατεβάστε την παρουσίαση σε αρχείο powerpoint (είναι σε συμπιεσμένη μορφή rar και θα χρειαστεί αποσυμπίεση για να εκτελεστεί με winrar, 7zip κ.λ.π ) ή pdf, πατώντας πάνω στα αντίστοιχα εικονίδια.

 H ρινορραγία (αιμορραγία από την μύτη) συμβαίνει συχνά κατά την παιδική ηλικία. Υπάρχουν παιδιά που εμφανίζουν την τάση για συχνές ρινορραγίες. Με την αύξηση της ηλικίας τα επεισόδια μειώνονται  και εξαφανίζονται κατά την εφηβική ηλικία. Οι συχνές ρινορραγίες ανησυχούν τους γονείς, αλλά συνήθως δεν είναι επικίνδυνες. Τείνουν να είναι συχνότερες σε ξηρά κλίματα και γενικά συμβαίνουν συχνότερα όταν είναι πιο ξηρός ο ρινικός  βλεννογόνος. Οι ρινορραγίες διακρίνονται σε πρόσθιες  (90%- 95% των περιπτώσεων) και οπίσθιες ανάλογα με το μέρος της μύτης που αιμορραγεί.

Αίτια της ρινορραγίας:

Το μπροστινό εσωτερικό τμήμα της μύτης διαθέτει πολλά μικρά αγγεία που είναι σχετικά εύκολο να τραυματιστούν. Γι αυτό και οι περισσότερες ρινορραγίες συμβαίνουν σε αυτό το τμήμα της μύτης, στους ρώθωνες. Οι παράγοντες που συμβάλλουν στην δημιουργία της ρινικής επίσταξης είναι:

• Το «σκάλισμα» της μύτης είναι συχνή συνήθεια πολλών παιδιών της προσχολικής και σχολικής ηλικίας
• Ο τραυματισμός της μύτης
• Το υπερβολικά δυνατό φύσημα της μύτης
• Ο ξηρός αέρας του περιβάλλοντος
• Οι ιογενείς λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος και η ρινική καταρροή
• Η αλλεργική ρινίτιδα
• Η υπερβολική χρήση του φυσιολογικού ορού στην μύτη και η συχνή ρινική αναρρόφηση
• Η παρατεταμένη χρήση αγγειοσυσπαστικών σταγόνων στην μύτη, με συνέπεια αντιδραστική αγγειοδιαστολή και αιμορραγία
• Η ύπαρξη ξένου σώματος στην μύτη, συνήθως σε παιδιά προσχολικής ηλικίας

Ωστόσο, συχνά η ρινορραγία συμβαίνει χωρίς εμφανή αιτία.

Αντιμετώπιση της ρινορραγίας

• Πρώτα από όλα χρειάζεται να ηρεμήσουμε το παιδί. Η ένταση και το κλάμα μπορεί να επιτείνουν την αιμορραγία.
• Συμπιέζουμε τα ρουθούνια το ένα προς το άλλο για 5 με 10 λεπτά χωρίς να διακόπτουμε ενδιάμεσα την πίεση για να ελέγχουμε αν σταμάτησε η αιμορραγία.
• Δεν βάζουμε το παιδί να ξαπλώσει. Αντίθετα, το βάζουμε καθιστό με μια μικρή κλίση της κεφαλής προς τα εμπρός, ώστε να αποφευχθεί η κατάποση αίματος.
  Μπορούμε να τοποθετήσουμε τυλιγμένο με πετσέτα πάγο ή κρύα κομπρέσσα στην ρίζα της μύτης.
• Εάν η αιμορραγία δεν σταματάει, επαναλαμβάνουμε από την αρχή τα παραπάνω βήματα.
• Δεν βάζουμε μέσα στη μύτη και στα ρουθούνια επιθέματα, γάζες, χαρτί ή βαμβάκι.

Η επικοινωνία  με τον παιδίατρο είναι απαραίτητη όταν:

• Δεν σταματά η ρινορραγία με τα παραπάνω μέτρα μετά από 20 λεπτά ή σύντομα υποτροπιάζει
• Η ρινορραγία προήλθε από σημαντικό χτύπημα στο κεφάλι.
• Η αιμορραγία είναι μεγάλη και το παιδί νιώθει αδύναμο, αναπνέει δύσκολα ή τείνει να χάσει τις αισθήσεις του
• Οι αιμορραγίες δεν συμβαίνουν μόνο στην μύτη, αλλά το παιδί εμφανίζει αιμορραγία από άλλο μέρος του σώματος (όπως αίμα στα κόπρανα, αίμα στα ούρα, αίμα από τα ούλα, αιμορραγίες στο δέρμα – μώλωπες, πετέχειες)
• Υπάρχει υποψία ότι στη μύτη του παιδιού υπάρχει ξένο σώμα (συνυπάρχει οροπυώδης, πράσινη δύσοσμη ρινική έκκριση)

Πότε χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος:

• Συνήθως δεν απαιτούνται περαιτέρω εξετάσεις.
• Σε περιπτώσεις επαναλαμβανόμενων ρινορραγιών ή έντονων, μπορεί να χρειαστεί λεπτομερής εξέταση από ΩΡΛ- ιατρό. Σπάνια ο ΩΡΛ- ιατρός προβαίνει σε καυτηριασμό του αγγείου που αιμορραγεί συχνά.
• Επίσης σε περιπτώσεις έντονων ή επαναλαμβανόμενων αιμορραγιών, ιδιαίτερα αν συνυπάρχουν αιμορραγίες σε άλλα μέρη του σώματος, χρειάζεται αιματολογικός έλεγχος.
• Περαιτέρω έλεγχος απαιτείται όταν η ρινορραγία είναι αποτέλεσμα κάκωσης της κεφαλής ή του προσωπικού κρανίου.

Πρόληψη ρινικής επίσταξης:

• Εάν ο αέρας στο δωμάτιο του παιδιού είναι ξηρός πρέπει να χρησιμοποιείται υγραντήρας.
• Το παιδί από μικρή ηλικία (2-3 ετών) πρέπει να μάθει να φυσάει τη μύτη του και να αποφεύγει να βάζει το δάχτυλό του ή αντικείμενα στη μύτη.
• Πρέπει να αποφεύγεται η υπερχρήση αποσυμφορητικών σταγόνων, φυσιολογικού ορού ή ρινικής αναρρόφησης.
• Λίγη βαζελίνη στα ρουθούνια μπορεί να βοηθήσει στην διατήρηση της υγρασίας της ρινικής κοιλότητας.
• Η αλλεργική ρινίτιδα πρέπει να αντιμετωπίζεται με την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή.

Τι είναι σχολική ετοιμότητα;

Σχολική ετοιμότητα είναι η ικανότητα του 6/χρονου παιδιού να ανταπεξέλθει με επιτυχία στα μαθήματα και τις σχολικές  υποχρεώσεις της Α΄ Δημοτικού. Είναι πολύ σημαντικό να καταλάβουμε ότι οι δεξιότητες που απαιτούνται για μια επιτυχημένη πορεία στην Α΄ Δημοτικού, δεν αναπτύσσονται με τον ίδιο ρυθμό σε όλα τα παιδιά.

 Στις περισσότερες αναπτυγμένες χώρες γίνεται έλεγχος ρουτίνας της σχολικής ετοιμότητας για όλα τα παιδιά που τελειώνουν το νηπιαγωγείο. Και αν διαπιστώνονται ελλείψεις, τότε τα παιδιά εντάσσονται σε εξατομικευμένο πρόγραμμα για την αναπλήρωση των ελλείψεων και την ανάπτυξη των δεξιοτήτων.

Στην Ελλάδα το μοναδικό επίσημο κριτήριο εισαγωγής των παιδιών στην Α΄ δημοτικού είναι η ηλικία, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το αναπτυξιακό και το γνωστικό τους επίπεδο. Συνεπώς κάθε χρόνο φοιτούν στην Α΄ Δημοτικού κάποια παιδιά ανέτοιμα να ενταχθούν στο σχολικό περιβάλλον του Δημοτικού, με αποτέλεσμα να βιώνουν την σχολική αποτυχία, η οποία έχει δυσμενείς συνέπειες για τα ίδια τα παιδιά και τις οικογένειές τους.

Η σχολική αποτυχία μπορεί να οδηγήσει  σε σοβαρά ψυχολογικά και κοινωνικά προβλήματα  όπως σχολική άρνηση, χαμηλή αυτοεκτίμηση και διαταραχές συμπεριφοράς.

Η διερεύνηση της Σχολικής Ετοιμότητας πραγματοποιείται από παιδίατρους-αναπτυξιολόγους, παιδονευρολόγους, παιδοψυχιάτρους, οι οποίοι μαζί με λογοθεραπευτή, εργοθεραπευτή, ειδικό παιδαγωγό και ψυχολόγο χρησιμοποιούν αξιολογητικές δοκιμασίες (τεστ) ώστε να καθοριστεί η σχολική ετοιμότητα του νηπίου.

 Τα τεστ διακρίνονται σε αξιολογητικά και σε ανιχνευτικά. Τα αξιολογητικά τεστ διαρκούν αρκετές ώρες και πιθανόν χρειάζονται περισσότερες από μία συνεδρία της μιας ώρας. Τα ανιχνευτικά τεστ π.χ. το Α’ΤΕΣΤ διαρκούν περίπου 20 min, απευθύνονται σε όλα τα φυσιολογικά παιδιά ηλικίας 5-6 ετών, τα οποία θα πάνε στην Α΄ τάξη Δημοτικού, την επόμενη χρονιά. 

Το Α’ΤΕΣΤ είναι το πρώτο σταθμισμένο τεστ σε ελληνικό πληθυσμό νηπίων. Μελετήθηκε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και έχει την έγκριση της Ελληνικής Παιδιατρικής Εταιρείας. Είναι ένα απλό, ευχάριστο και σύντομο προληπτικό τεστ που εντοπίζει έγκαιρα τις μαθησιακές δυσκολίες. Παράλληλα εντοπίζει τα παιδιά τα οποία χρειάζονται ένα λεπτομερέστερο και εκτενέστερο αναπτυξιακό έλεγχο δεξιοτήτων.

 Η δοκιμασία Α’ΤΕΣΤ χορηγείται αποκλειστικά από τους Εξουσιοδοτημένους Συνεργάτες του, οι οποίοι έχουν εκπαιδευτεί ειδικά στον τρόπο χορήγησής του. Για περισσότερες πληροφορίες και ανάλογα με την περιοχή κατοικίας σας, μπορείτε να απευθυνθείτε στο παρακάτω link www.atest.gr/synergates.htm.

Τα τεστ σχολικής ετοιμότητας ελέγχουν:

• το νοητικό δυναμικό
• την οπτικοακουστική μνήμα
• την κριτική ικανότητα
• το γνωστικό επίπεδο
• την ικανότητα σειροθέτησης
• την ανάπτυξη λόγου
• την αδρή κινητικότητα
• την λεπτή κινητικότητα
• τον οπτικοκινητικό συντονισμό
• την διάσπαση προσοχής
• την υπερκινητικότητα

 Η πρώιμη ανίχνευση των μαθησιακών δυσκολιών έχει πολλή μεγάλη  αξία για το μέλλον των παιδιών, γιατί οργανώνονται προγράμματα παρέμβασης με αποτέλεσμα την καλύτερη σχολική προσαρμογή και επίδοση.

Αν μετά την αξιολόγηση τα αδύναμα σημεία του παιδιού είναι πάρα πολλά και το χρονικό διάστημα για παρέμβαση δεν επαρκεί, τότε εξετάζεται το ενδεχόμενο της επαναφοίτησης στο νηπιαγωγείο.

Η διαδικασία για την επαναφοίτηση γίνεται μέσω των ΚΕΔΔΥ που δίνει την επίσημη εντολή και χορηγεί την αντίστοιχη έγγραφη επίσημη απόφαση. Η επαναφοίτηση γίνεται πάντα εφόσον το επιθυμούν και συμφωνούν οι γονείς.

Η επανάληψη του νηπιαγωγείου δίνει μεγάλο χρονικό περιθώριο στη θεραπευτική παρέμβαση και την προετοιμασία του παιδιού για την επόμενη χρονιά.

Συμπερασματικά σύμφωνα με τα παραπάνω γίνεται σαφές, ότι είναι πολύ σημαντικό να ξέρουμε αν το παιδί μας είναι έτοιμο να πάει στο Δημοτικό Σχολείο. Η Α’ Δημοτικού αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της σχολικής πορείας και πρέπει  να έχει  έτοιμους μαθητές να δεχτούν τις καινούριες γνώσεις.

Πυρετικοί σπασμοί είναι οι σπασμοί που εκδηλώνονται στη βρεφική και παιδική ηλικία κατά τη διάρκεια μίας εμπύρετης λοίμωξης. Είναι η πιο κοινή αιτία σπασμών στην παιδική ηλικία. Είναι καλοήθεις και σχετικά συχνοί, καθώς παρουσιάζονται  στο 2-5% των παιδιών ηλικίας 6 μηνών -5 ετών. Προκαλούνται από την αύξηση της κεντρικής θερμοκρασίας του σώματος >38 βαθμούς C και συνήθως  συμβαίνουν στην απότομη άνοδο του πυρετού και στο πρώτο 24ωρο μιας ασθένειας. Μερικές φορές μπορεί και να αποτελούν το πρώτο σύμπτωμα μιας εμπυρέτου λοίμωξης. Ο ουδός της θερμοκρασίας που μπορεί να πυροδοτεί τους σπασμούς είναι μοναδικός για κάθε άτομο. Παρατηρούνται συχνότερα σε παιδιά με γενετική προδιάθεση και θετικό  οικογενειακό ιστορικό πυρετικών σπασμών.

Ο πυρετός που προκαλεί πυρετικούς σπασμούς φαίνεται συχνότερα ότι οφείλεται σε κάποιες συγκεκριμένες λοιμώξεις, όπως  γαστρεντερίτιδες από Shigella ή Rotavirus και ιογενείς λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος  από HHV6 και HHV7. Συχνά συνυπάρχει γρίπη, οξεία μέση ωτίτιδα ή σπανιότερα οι πυρετικοί σπασμοί συμβαίνουν στα πλαίσια ηλεκτρολυτικών διαταραχών.

Οι πυρετικοί σπασμοί  συνήθως είναι επεισόδια απώλειας συνείδησης με ακούσιες γενικευμένες επαναλαμβανόμενες κινήσεις άνω και κάτω άκρων και βολβοστροφή ή προσήλωση των οφθαλμών σε κάποιο σταθερό σημείο. Συχνά συνυπάρχει υπερτονία (σφίξιμο) κορμού. Το δέρμα γίνεται ωχρό και μερικές φορές κυανό. Σε κάποιες περιπτώσεις το παιδί παρουσιάζει μικρής διάρκειας υπνηλία ή σύγχυση μετά την λύση των σπασμών, την λεγόμενη μετακριτική φάση.

 Οι γονείς που αντικρίζουν πρώτη φορά παιδί με πυρετικούς σπασμούς ζουν μια τρομακτική εμπειρία. Είναι όμως συνήθως αβλαβείς για το παιδί και γενικά δεν οδηγούν σε μακροπρόθεσμο ή χρόνιο πρόβλημα. Περίπου το 90% των πυρετικών σπασμών σταματούν μόνοι τους μέσα σε 5 λεπτά. Τα παιδιά που παρουσιάζουν πυρετικούς σπασμούς δεν έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν επιληψία ή οποιοδήποτε άλλο νευρολογικό νόσημα. 

Οι πυρετικοί σπασμοί διακρίνονται σε:

• Απλούς (75%): Είναι γενικευμένοι, τονικοκλονικοί και έχουν διάρκεια λιγότερο από 15 λεπτά. Eμφανίζονται στο πρώτο 24ωρο του πυρετού και δεν επαναλαμβάνονται στη διάρκεια της ίδιας λοίμωξης. Δεν παρουσιάζουν νευρολογικά υπολείμματα μετά την κρίση.
• Σύνθετους (25%): Μπορεί να είναι εστιακοί (παρατηρούνται σε μια πλευρά του σώματος), μεγαλύτερης διάρκειας από 15 λεπτά. Ενίοτε σημειώνουν περισσότερα από ένα επεισόδιο στο ίδιο 24ωρο και ακολουθούνται από νευρολογική σημειολογία μετά την κρίση.                                

 Τι να κάνετε σε περίπτωση πυρετικών σπασμών στο παιδί:

Μην πανικοβληθείτε και προσπαθήστε να διαχειριστείτε την κατάσταση με ψυχραιμία.

• Ξαπλώστε το παιδί σε μέρος που να μην κινδυνεύει να τραυματιστεί.
• Το κεφάλι πρέπει να τοποθετηθεί λίγο πιο κάτω από το υπόλοιπο σώμα του και να είναι γυρισμένο σε πλάγια θέση, ώστε αν κάνει εμετό, να μην κινδυνεύει να πνιγεί.
• Μην επιχειρήσετε να του ανοίξετε το στόμα. Δεν του προσφέρετε καμία ουσιαστική βοήθεια.
• Μην του ρίχνετε νερό στο πρόσωπο και μην του κάνετε μαλάξεις ή τεχνητή αναπνοή.
• Ελέγξτε τη θερμοκρασία του παιδιού.
• Γδύστε το παιδί για να κατεβάσετε τη θερμοκρασία του σώματος.
• Χορηγήστε αντιπυρετικά από το ορθό (υπόθετα).
• Καταγράψετε την ώρα έναρξης του επεισοδίου, ώστε να γνωρίζετε την πραγματική του διάρκεια.

 Εάν πρόκειται για 2^ο επεισόδιο πυρετικών σπασμών και ο παιδίατρος έχει ήδη συνταγογραφήσει σπασμολυτικά φάρμακα, τα χορηγείτε (από το ορθό ή από το στόμα- ανάλογα το σκεύασμα) ,εάν οι σπασμοί δεν σταματήσουν μέσα σε 10 λεπτά.

Μεταφέρετε το παιδί στο νοσοκομείο ή καλέστε ασθενοφόρο αν:

• Είναι το πρώτο επεισόδιο πυρετικών σπασμών.
• Το παιδί είναι ηλικίας κάτω των 12 μηνών.
• Οι σπασμοί εμφανίζονται μετά από μερικές μέρες που το παιδί είναι άρρωστο.
• Το παιδί παρουσιάσει περισσότερα από ένα επεισόδιο σπασμών μέσα σε ένα 24ωρο.
• Οι σπασμοί διαρκέσουν πάνω από 15 λεπτά.
• Το παιδί παρουσιάσει σπασμούς μόνο σε μία πλευρά του σώματος.
• Το παιδί δεν συνέλθει μετά από μερικά λεπτά. 
• Το παιδί μετά τους σπασμούς παρουσιάσει παράλυση σε ένα μέρος του σώματος.

Σε κάθε περίπτωση πυρετικών σπασμών απαιτείται κλινική εξέταση από παιδίατρο, προκειμένου να αποκλειστεί κάποια σοβαρή εμπύρετη λοίμωξη, όπως μηνιγγίτιδα ή εγκεφαλίτιδα. Στο πρώτο επεισόδιο πυρετικών σπασμών συνήθως απαιτείται νοσηλεία στο νοσοκομείο, για διερεύνηση αλλά και για εκπαίδευση των γονέων στην διαχείριση ενός νέου επεισοδίου πυρετικών σπασμών.   

Παιδιά με απλούς πυρετικούς σπασμούς δεν έχουν ένδειξη για εγκεφαλογράφημα ή άλλον απεικονιστικό έλεγχο, εκτός αν παρουσίασαν σύνθετους πυρετικούς σπασμούς ή αν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση επιληψίας.

Πρόληψη των πυρετικών σπασμών

Παρότι είναι συνήθης πρακτική η επιθετική και πρώιμη  χορήγηση αντιπυρετικών σε κάθε  εμπύρετο νόσημα, δεν έχει αποδειχθεί ότι  προλαμβάνεται η εμφάνιση των σπασμών. Τις περισσότερες φορές οι σπασμοί συμβαίνουν κατά την άνοδο του πυρετού, πριν προλάβουν οι γονείς να συνειδητοποιήσουν ότι το παιδί έχει υψηλό πυρετό ή ακόμα και ότι έχει εμπύρετο λοίμωξη.